बहुतेक सुगंधी तेलं वाफेच्या ऊर्ध्वपातनाने मिळवली जातात. या पद्धतीत, एका भांड्यात पाणी उकळले जाते आणि पाण्याच्या भांड्यावर तरंगत ठेवलेल्या वनस्पतीच्या पदार्थांमधून वाफ जाते. ही वाफ तेल गोळा करते आणि नंतर ते तेल एका संघनित्रातून (कंडेनसर) पाठवले जाते, जो वाफेचे पुन्हा पाण्यात रूपांतर करतो. अंतिम उत्पादनाला डिस्टिलेट म्हणतात. डिस्टिलेटमध्ये हायड्रोसोल आणि सुगंधी तेल यांचा समावेश असतो.
आवश्यक तेलेईथर तेल किंवा बाष्पशील तेल म्हणूनही ओळखले जाणारे, हे वनस्पतींपासून काढलेले सुगंधी, सांद्र, जल-प्रतिरोधक बाष्पशील द्रव आहेत. अत्यावश्यक तेले झुडपे, लहान झाडे, औषधी वनस्पती आणि वृक्षांच्या फुलांपासून, पानांपासून, देठांपासून, सालीपासून, बियांपासून किंवा मुळांपासून काढली जातात. अत्यावश्यक तेलामध्ये ज्या वनस्पतीपासून ते काढले जाते, त्या वनस्पतीचा वैशिष्ट्यपूर्ण सुगंध किंवा सार असतो.
दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, सुगंधी तेल म्हणजे वनस्पती किंवा झाडाची फुले, पाकळ्या, पाने, मुळे, साल, फळे, राळ, बिया, पाने आणि फांद्या यांपासून काढलेला अर्क होय.
सुगंधी तेलं वनस्पतींच्या विशिष्ट पेशी किंवा ग्रंथींमध्ये आढळतात. मसाले, औषधी वनस्पती, फुले आणि फळे यांच्या विशिष्ट सुगंध आणि चवीमागे हीच तेलं कारणीभूत असतात. हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की, सर्वच वनस्पतींमध्ये ही सुगंधी संयुगे नसतात. आजपर्यंत, सुमारे ३००० सुगंधी तेलं ज्ञात आहेत, त्यापैकी सुमारे ३०० व्यावसायिकदृष्ट्या महत्त्वाची मानली जातात.
सुगंधी तेलं बाष्पशील असतात आणि हवेच्या संपर्कात आल्यावर वेगाने बाष्पीभवन पावतात. दालचिनीचे सुगंधी तेल जे लालसर, कॅमोमाइल जे निळसर आणि वर्मवूडचे सुगंधी तेल जे हिरवट रंगाचे असते, अशी काही तेलं वगळता बहुतेक सुगंधी तेलं रंगहीन असतात. त्याचप्रमाणे, दालचिनीचे सुगंधी तेल, लसणाचे सुगंधी तेल आणि कडू बदामाचे सुगंधी तेल यांसारखी काही तेलं वगळता बहुतेक सुगंधी तेलं पाण्यापेक्षा हलकी असतात. सुगंधी तेलं सामान्यतः द्रव स्वरूपात असतात, परंतु तापमानानुसार ती घन (ओरिस) किंवा अर्ध-घन (गुलाब) देखील असू शकतात.
सुगंधी तेले जटिल रचनेची असतात आणि त्यामध्ये अल्कोहोल, अल्डीहाइड, इथर, एस्टर, हायड्रोकार्बन, कीटोन्स, मोनो- आणि सेस्क्विटरपीन किंवा फेनिलप्रोपेन गटातील फिनॉल्स, तसेच बाष्परहित लॅक्टोन्स आणि मेण यांसारखे शेकडो अद्वितीय आणि भिन्न रासायनिक घटक असतात.
पोस्ट करण्याची वेळ: ०७-मे-२०२२